 |
Ten artykuł należy dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi: Koszmar stylistyczny, szczególnie w sekcji o historii. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
| აფხაზეთი Абхазия Аҧсны Abchazja |
|||||
|
|||||
 |
|||||
| Język urzędowy | abchaski, rosyjski1 | ||||
| Stolica | Suchumi | ||||
| Głowa państwa | p.o. prezydenta Aleksander Ankwab2 | ||||
| Szef rządu | premier Siergiej Szamba2 | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe |
8 550 km² 0% |
||||
| Liczba ludności (2003) • całkowita • gęstość zaludnienia |
216 0003 25 osób/km² |
||||
| Jednostka monetarna | rubel rosyjski | ||||
| Jednostronna deklaracja niepodległości | od Gruzji4 23 lutego 1992 |
||||
| Strefa czasowa | UTC +3 | ||||
| Kod telefoniczny | +995 44 | ||||
 |
|||||
| 1Języki stosowane przez separatystyczny rząd. Wg konstytucji Gruzji języki urzędowe to gruziński i abchaski. 2Władze separatystyczne nieuznawane przez Gruzję. Jako republika autonomiczna Gruzji posiada także legalne władze na wygnaniu (Temur Mżawia, Malchaz Akiszbaja) 3http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnabkhazia.html 4Brak uznania międzynarodowego, de iure w świetle prawa miedzynarodowego Abchazja stanowi część Gruzji. |
|||||
Abchazja (abch. Аҧсны – Apsny, gruz. აფხაზეთი – Apchazeti, ros. Абха́зия – Abchazija) – państwo nieuznawane, położone w północno-zachodniej Gruzji, nad Morzem Czarnym, w górach Kaukazu. Zajmuje powierzchnię 8 550 km², zamieszkiwanych przez około 216 000 osób. Stolicą Abchazji jest Suchumi.
Zgodnie z prawem międzynarodowym Abchazja jest republiką autonomiczną wchodzącą w skład Gruzji noszącą nazwę Abchaska Republika Autonomiczna (gruz. აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა – Apchazetis Awtonomiuri Respublika, abch. Аҧснытәи Автономтәи Республика – Apsnytłyj Awtonomtłyj Respublika). Od 1992 faktycznie niepodległa, poza kontrolą władz gruzińskich, w silnej zależności od Rosji nosząca nazwę Republika Abchazji (abch. Аҧсны Аҳәынҭқарра – Apsny Ahłyntkarra lub Ареспублика Аҧсны – Arespublika Apsny, ros. Республика Абхазия – Riespublika Abchazija, gruz. რესპუბლიკა აფხაზეთი – Respublika Apchazeti). Niepodległość Abchazji uznawana jest tylko przez kilka państw (w tym Rosję).
Progruziński rząd Abchaskiej Republiki Autonomicznej do czasu wojny separatystów z Gruzją w sierpniu 2008, rezydował w Czchałcie w Górnej Abchazji. Obecnie całe terytorium kraju kontrolowane jest przez władze abchaskie.
Spis treści |
Ustrój polityczny
Organizacje międzynarodowe (ONZ, Rada Europy, Rada Unii Europejskiej itd.) uznają Abchazję za część składową Gruzji i namawiają obydwie strony do pokojowego rozwiązania konfliktu. Sam separatystyczny rząd Abchazji przyjmuje, że jest ona niepodległym państwem zaś Rosja oficjalnie deklaruje, iż Abchazja nigdy już nie powróci w skład Gruzji.
Tymczasem rosyjska Duma poszukuje prawnych środków, które pozwoliłyby włączyć ten region do Federacji Rosyjskiej. Wspierają ją media rosyjskie, otwarcie popierające separatystyczny rząd. Podczas wojny domowej rosyjskie władze przyczyniły się w decydującym stopniu do przetrwania niezależnego państwa abchaskiego poprzez wsparcie militarne i finansowe. Dzisiaj Rosja wciąż posiada szerokie wpływy polityczne i wojskowe we władzach republiki, de facto będąc gwarantem jej istnienia. Stosunki dyplomatyczne z Abchazją utrzymują tylko 2 inne nieuznawane kraje: Naddniestrze i Górski Karabach. 26 sierpnia 2008 roku Abchazja została uznana przez Federację Rosyjską.
Tuż po jednostronnym proklamowaniu niepodległego państwa przez Kosowo w lutym 2008, również sama Abchazja zechciała pójść w jego ślady i oderwać się od Gruzji. Prezydent Bagapsz zapowiedział, że skieruje wniosek do Rosji i innych państw Wspólnoty Niepodległych Państw o uznanie państwowości swojej republiki. Abchazowie i zamieszkująca Abchazję grupa etniczna Ormian zainteresowani są wejściem Abchazji do Związku Białorusi i Rosji jako trzeciego członu państwowego a jako minimum-uzyskaniem statusu niepodległego państwa luźno stowarzyszonego z Federacją Rosyjską.W sierpniu 2008 po wygranej wojnie w Abchazji odbyły się masowe demonstracje ludności z żądaniem uznania niepodległości Abchazji.
Państwa uznające niepodległość Abchazji
Rosja - 26 sierpnia 2008
Nikaragua - 5 września 2008
Wenezuela - 10 września 2009
Nauru - 15 grudnia 2009
Vanuatu - 31 maja 2011
Ponadto niepodległość Abchazji uznały, jeszcze w 2006, dwie inne nieuznawane na arenie międzynarodowej republiki - Osetia Południowa i Naddniestrze. Poparcie dla niepodległości Abchazji udzieliły również różne inne niepaństwowe jednostki, m.in. Krym i Gagauzja.
Geografia
Większą część terytorium zajmują południowe stoki głównego grzbietu Kaukazu (ważniejsze przełęcze: Kłuchorska i Maruchska) oraz jego odgałęzienia: na północnym zachodzie Góry Gagryjskie, w centrum Góry Bzypijskie i Góry Abchaskie, na południowym wschodzie Góry Kodorskie). Najwyższy szczyt Dombaj-Ulgen (4046 m n.p.m.).
Niewielkie zasoby węgla kamiennego, rud cynku, ołowiu, miedzi, rtęci i barytu, surowców budowlanych. Liczne źródła mineralne (miejscowość Awdachara).
Główne rzeki: Kodori, Bzyb, Gumista, Galidzga.
Na wybrzeżu klimat podzwrotnikowy, wilgotny, w górach od 500 do 2000 m n.p.m. górski umiarkowany, powyżej 2000 m n.p.m. – górski chłodny.
Średnia temperatura w styczniu od –2 °C do +7 °C, w lipcu od +16 °C do +24 °C, roczne opady 1300-2400 mm. Na wybrzeżu i pogórzu przeważają czerwonoziemy i żółtoziemy, wyżej gleby próchniczno-węglanowe, brunatne gleby leśne i gleby górskie.
Pierwotna roślinność, chroniona w rezerwatach (Rica, Gumistyński, Pschuski, Picundyjsko-Miusserski) to do wys. 1000 m n.p.m. zrzucające na zimę lasy liściaste (buk, kasztan, dąb, grab) z podszytem z wiecznozielonych krzewów (laurowiśnia, rododendron, ostrokrzew, bukszpan).
Lasy zajmują ponad 55% powierzchni. W lasach występują niedźwiedzie, dziki, jelenie, sarny, żubry. Z ptactwa bażanty.
Zobacz też: Geografia Abchazji.
Historia
Obszar zamieszkany już w paleolicie jeden z najwcześniejszych ośrodków rolnictwa i obróbki metali. W I tysiącleciu p.n.e. część starożytnego królestwa Kolchidy, skolonizowany przez Greków, 65 p.n.e. przejęty przez Rzymian, od IV wieku pod wpływami Gruzji (część Lazyki), chrystianizacja (przez Bizancjum) na początku VI wieku, w IX i X wieku niepodległa Abchazja ze stolicą w Kutaisi, którego władca Leon II ogłosił się królem. Abchazja przeżywała rozkwit rozszerzając panowanie na sąsiednie księstwa, m.in. Imeretię i Kartlię. Następnie przyłączona do Gruzji (po objęciu jej tronu 978 przez króla gruzińskiego Bagrata III). W XV - XIX wieku staje się księstwem zależnym od Turcji (islamizacja, głównie odłam sunnicki). W konsekwencji m.in w latach 1725, 1733, 1771, 1806 kolejne powstania Abchazów przeciwko Turcji. Książęta abchascy w walce z Imperium Osmańskim zaczęli stopniowo poszukiwać protekcji w Rosji. W 1810 po zwycięskiej wojnie z Turcją Abchazja na wniosek abchaskiego władcy włączono do Rosji (formalnie rządził książę abchaski podporządkowany bezpośrednio carowi). W 1864 włączono Abchazję bezpośrednio do administracji rosyjskiej jako suchumski oddział wojskowy. W reakcji na zniesienie autonomii w 1866 powstanie narodowe Abchazów przeciwko Rosji zakończone klęską i krwawo zdławione. Bardzo zniszczona podczas wojny rosyjsko-tureckiej 1877 - 1878. W konsekwencji klęski powstania i przegranych wojen masowa emigracja Abchazów przez Morze Czarne do Turcji - w XIX wieku wyemigrowała tam połowa ludności (muhadżirstwo). W Abchazji zaczęli osiedlać się prawosławni Gruzini, Rosjanie i uchodzący z Turcji Ormianie i Grecy, co było wspierane przez władze carskie. Od maja 1918 do marca 1921 Abchazja wchodziła w skład niepodległej Gruzji na prawach autonomii. W latach 1918-1922 kolejna fala mohadżirstwa-emigracji Abchazów do Turcji.
Od marca 1921 po podboju przez Armię Czerwoną proklamowana jako Abchaska Socjalistyczna Republika Radziecka. W 1931 r. pod nazwą Abchaska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka została włączona dekretem Stalina do Gruzińskiej SRR. W latach 30. i 40. oraz na początku 50. okres forsownej gruzinizacji Abchazji forsowanej przez Gruzina pochodzącego z Abchazji Berię, wspieranie przez władze radzieckie masowego gruzińskiego osadnictwa (głównie z sąsiedniej Megrelii w Abchazji, wymordowanie niemal całej abchaskiej inteligencji, zamykanie abchaskich szkół, zastąpienie abchaskiego alfabetu gruzińskim, zastępowanie abchaskich nazw miejscowości, ulic, punktów geograficznych, itp. nazwami gruzińskimi. W efekcie następuje systematyczny spadek odsetka Abchazów wśród ogółu ludności republiki. Reakcją rdzennej ludności były kolejne silne antygruzińskie wystąpienia narodowościowe Abchazów w latach 50., 60. i 70., a najsilniejsze w 1978 i 1979 roku . W lipcu 1989 roku wybuchły zbrojne starcia abchasko-gruzińskie w Suchumi. W 1992 roku do Abchazji wprowadzono gruzińską Gwardię Narodową pod pretekstem ścigania zwolenników obalonego prezydenta Gamsachurdii i ochrony linii kolejowej, co zapoczątkowało wybuch regularnych walk. W lipcu 1992 Abchazja proklamowała niepodległość, co było przyczyną dwuletniej krwawej wojny z Gruzją. W 1994 podpisano w Moskwie porozumienie, które znacznie rozszerzyło zakres autonomii abchaskiej w ramach państwa gruzińskiego. Na jego mocy z mandatu ONZ w Abchazji stacjonują Kolektywne Siły Pokojowe (złożone wyłącznie z żołnierzy rosyjskich). Ponieważ paszporty wydawane przez Abchazję nie są uznawane w świecie, większość ludności Abchazji (około 80-90%) przyjęła obywatelstwo rosyjskie. W 1998 roku wybuchł kolejny konflikt zbrojny z Gruzją, zakończony zwycięstwem Abchazów. W sierpniu 2008 roku w czasie wojny w Południowej Osetii siły zbrojne Abchazji zdobyły wąwóz Kodori i osiągnęły granicę Abchazji z 1921 roku. W sierpniu 2008 po wygranej wojnie nastąpiły masowe demonstracje ludności pod hasłami uznania niepodległej Abchazji, a parlament Abchazji wystąpił z wnioskiem o uznanie niepodległości republiki.
Gospodarka
Obecnie ogólna sytuacja gospodarcza jest lepsza niż w Gruzji (czterokrotnie wyższe pensje), a głównymi gałęziami gospodarki są turystyka nad Morzem Czarnym (2 miliony turystów w 2006) oraz rolnictwo (głównie uprawa i eksport owoców cytrusowych). Republice silnego wsparcia udziela diaspora abchaska za granicą (muhadżirstwo) oraz Federacja Rosyjska wypłacająca swoim obywatelom emerytury i renty oraz udzielająca republice dotacji i skupująca abchaskie towary. Wielu mieszkańców republiki posiadających paszporty rosyjskie pracuje zarobkowo w Rosji. Trwają inwestycje głównie Federacji Rosyjskiej i Turcji, gdzie od XIX wieku żyje silna liczebnie diaspora abchaska (muhadżirstwo). W związku ze zbliżającymi się Zimowymi Igrzyskami Olimpijskimi w pobliskim Soczi, w ostatnich latach nastąpiło zwielokrotnienie inwestycji zagranicznych.
Rolnictwo
Uprawa winorośli, cytrusów, herbaty, drzewa tungowego i roślin olejkodajnych, hodowla, pszczelarstwo.
Przemysł wydobywczy
Wydobycie węgla kamiennego, rud cynku, ołowiu, miedzi, rtęci i barytu.
Przemysł przetwórczy
Rozwinięty przemysł spożywczy (herbaciany, winiarski, tytoniowy).
Usługi
Ważny ośrodek turystyczny (liczne kąpieliska i uzdrowiska).
Komunikacja
Doliną Kodori biegnie Suchumska Droga Wojenna (ze Stawropola). Główny port morski i lotniczy w Suchumi.
Demografia
W 1897 roku jedyny w carskiej Rosji spis powszechny ludności wykazał, że w dystrykcie Suchumi (zbliżonym terytorialnie do obszaru dzisiejszej Abchazji) językiem abchaskim posługiwało się prawie 60% ogółu ludności.
Większe miasta: Gagra, Tkwarczeli, Gudauta, Picunda.
Zobacz też
Abchazja
Miasta: Gulripsz
Przypisy
- ↑ http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnabkhazia.html (ros.)
- ↑ Obie formy stosowane są przez władze abchaskie.
- ↑ Viacheslav Chirikba: The International Legal Status of the Republic of Abkhazia In the Light of International Law. 2009.
- ↑ Rosyjskie weto dla misji ONZ w Gruzji
- ↑ Венесуэла признает Южную Осетию и Абхазию - Чавес | В мире | Лента новостей "РИА Новости"
- ↑ Wprost 24 - Władze Nauru idą w ślady Putina i Chaveza
- ↑ [1]
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia z Abchazji - krajobrazy, miejsca, wojska WNP, skutki wojny
- President of the Republic of Abkhazia. Official site (en, ru, ab, tr)
- Komentarze OSW, nr 34: Ambiwalencja „niepodległości”. Abchazja: nieuznana demokracja pod rosyjskim protektoratem
|
|||||||||||||
|
|||||||||||||||||
Tekst udostępniany na licencji Creative Commons.